نشست خبری بررسی طرح تحقیقاتی با محوریت ایمنی شغلی و سلامت کارکنان صنایع لبنی، با حضور اصحاب رسانه و نمایندگان ایمنی و بهداشت صنایع این حوزه و با هدف ارتقای سلامت نیروی کار و تضمین کیفیت محصولات لبنی، روز ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ برگزار شد، نشستی که بر نقش پژوهشهای دانشگاهی در تصمیمسازیهای مدیریتی و سیاستگذاریهای ایمنی تأکید داشت.
با تشکر از حضور در این مصاحبه لطفاً خودتان را معرفی کرده و سوابق علمی پژوهشی اجرایی و علمی خود را بیان کنید.
دکتر سمیه رحیمی مقدم دانشیار دانشگاه علوم پزشکی نیشابور هستم. رئیس مرکز تحقیقات سلامت محیط کار و ریس دفتر ارتباط با صنعت دانشگاه و همچنین مدیریت گروه مهندسی بهداشت حرفه ای و ایمنی کار را بر عهده دارم. بیش از 50 مقاله علمی و پژوهشی و بین الملی داشته ام که حدود 20 مورد از ان در زمینه ارزیابی ریسک مواد شیمیایی بوده است. بیش از 300 واحد درسی تخصصی در زمینه نمونه برداری از الاینده های محیط کار و کنترل الودگی هوا، بیماریهای شغلی و سم شناسی و تهویه صنعتی تدریس داشته ام.
دلیل اصلی شما برای انتخاب این طرح تحقیقاتی چه بود و چه کسانی در این پژوهش یاری دهنده شما بودند؟
پراکسید هیدروژن بهطور گسترده در صنایع لبنی برای ضدعفونی و استریلیزاسیون استفاده میشود، اما در عین حال یک ماده محرک تنفسی شناختهشده است. با وجود مصرف گسترده آن، اطلاعات محدودی درباره میزان مواجهه شغلی کارکنان و ریسکهای سلامت مرتبط، بهویژه در صنایع لبنی، وجود داشت. این خلأ علمی، بهخصوص با توجه به ساعات کاری بالا و استفاده محدود از تجهیزات حفاظت فردی، انگیزه اصلی ما برای انتخاب این موضوع بود تا بتوانیم با یک ارزیابی علمی، به بهبود ایمنی محیط کار کمک کنیم.
همکاران و همراهان پژوهش:
این پژوهش با همکاری و همراهی کارکنان واحدهای استریلیزاسیون کارخانههای لبنی انجام شد که با صبوری و همکاری، امکان اندازهگیریها را فراهم کردند. همچنین از همکاران دانشگاهی و متخصصان بهداشت حرفهای که در طراحی مطالعه، نمونهبرداری و تحلیل دادهها نقش داشتند، قدردانی میکنم. حمایت مدیران واحدهای صنعتی و کارشناسان ایمنی و بهداشت حرفه ای صنایع نیز در فراهمسازی شرایط اجرای پژوهش بسیار مؤثر بود.
پژوهشتان را معرفی کرده و با معرفی ویژگیها و نوآوریهای آن در خصوص موضوعات و محورهای آن شرح دهید:
معرفی پژوهش:
«پژوهش ما با عنوان «ارزیابی ریسک مواجهه با آب اکسیژنه در صنایع لبنیات» به بررسی میزان مواجهه شغلی کارکنان با H₂O₂ و اثرات احتمالی آن بر سلامت کارکنان در محیط کار میپردازد. این مطالعه در واحدهای استریلیزاسیون سه کارخانه لبنی در نیشابور انجام شد و شامل اندازهگیری دقیق غلظت H₂O₂ در محیط و ارزیابی ریسک نیمهکمی آن بود.»
ویژگیها و نوآوریها:
- تمرکز روی صنایع لبنیات: برخلاف بیشتر مطالعات گذشته که عمدتاً در بیمارستانها یا کلینیکها انجام شدهاند، پژوهش ما اولین مطالعه سیستماتیک در این زمینه در صنایع لبنیات ایران است.
- ارزیابی مواجهه شغلی دقیق: اندازهگیری غلظت آب اکسیژنه و محاسبه مواجهه فردی کارکنان با توجه به ساعات کاری و سابقه کاری، ریسک واقعی کارکنان را مشخص میکند.
- استفاده از روشهای استاندارد بینالمللی: ارزیابی ریسک با روش اداره بهداشت شغلی سنگاپور و مقایسه با استانداردهای بینالمللی (TLV) اعتبار علمی مطالعه را بالا برده است.
- شناسایی راهکارهای عملی: مطالعه نه تنها ریسکها را مشخص میکند، بلکه توصیههایی برای کاهش مواجهه، از جمله بهبود تهویه، کاهش زمان مواجهه و استفاده مناسب از تجهیزات حفاظت فردی ارائه میدهد.
- تمرکز روی کاربرد عملی: یافتههای پژوهش میتواند به مدیران صنایع لبنیات و کارکنان کمک کند تا اقدامات پیشگیرانه عملی برای ارتقای ایمنی محیط کار انجام دهند.
محورهای اصلی پژوهش:
- اندازهگیری مواجهه شغلی با آب اکسیژنه در صنایع لبنیات
- ارزیابی ریسک نیمهکمی و رتبهبندی آن
- بررسی اثرات سلامت تنفسی و احتمالی سرطانزایی
- ارائه توصیههای عملی برای کاهش ریسک و افزایش ایمنی کارکنان
آیا این پژوهش به مرحله اجرا و بهرهبرداری رسیده است؟
این پژوهش در مرحله مطالعه و ارزیابی علمی قرار دارد و هدف اصلی آن بررسی میزان مواجهه کارکنان با آب اکسیژنه و شناسایی ریسکهای مرتبط بوده است. با توجه به نتایج بهدستآمده، توصیههایی عملی برای کاهش مواجهه و افزایش ایمنی ارائه شده که میتواند در آینده به مرحله اجرا و بهرهبرداری در صنایع لبنیات برسد. به عبارت دیگر، مطالعه پایه علمی لازم را فراهم کرده و مرحله بعدی، پیادهسازی اقدامات کنترلی و نظارت بر رعایت آنهاست.
این طرح پژوهشی چه گرهی از مشکلات مردم باز خواهد کرد؟
- حفظ سلامت کارکنان صنایع لبنیات: با شناسایی میزان مواجهه با آباکسیژنه و رتبهبندی ریسک، میتوان اقدامات پیشگیرانه مانند بهبود تهویه، کاهش زمان مواجهه و استفاده صحیح از تجهیزات حفاظت فردی را اجرا کرد. این اقدامات باعث میشود کارکنان دچار مشکلات تنفسی یا بیماریهای مزمن ناشی از مواجهه با مواد شیمیایی نشوند.
- افزایش بهرهوری و ارتقای کیفیت محصولات: وقتی کارکنان سالم و توانمند باشند، تولید با کیفیت بالاتر و بهرهوری بیشتر انجام میشود و بهطور غیرمستقیم سلامت مصرفکنندگان محصولات لبنی نیز حفظ میشود.
به طور خلاصه، این مطالعه هم سلامت شاغلان و هم سلامت جامعه را تقویت میکند و زمینه تصمیمگیریهای مدیریتی و سیاستگذاریهای ایمنی را فراهم میسازد.»
انتظار شما از مسئولین و متولیان امور پژوهشی در زمینه حمایت و یا توسعه فعالیتهای مشابه چیست و چه راهکارهایی پیشنهاد میکنید؟
انتظار ما از مسئولین و متولیان پژوهش در مرحله اول ارتباط و تعامل هر چه بیشتر با دانشگاه و تقویت ارتباط صنایع با دانشگاه هست و حمایت لازم را برای توسعه مطالعات مشابه در صنایع مختلف، به ویژه صنایع لبنیات، فراهم کنند. حمایت میتواند به شکل تأمین بودجه، فراهم کردن تجهیزات اندازهگیری و دسترسی به محیطهای صنعتی برای پژوهشهای میدانی باشد.
همچنین پیشنهاد میکنیم:
ایجاد شبکه ملی پایش مواد شیمیایی صنعتی: برای ثبت و تحلیل مواجهه کارکنان با مواد شیمیایی و انتشار دادههای علمی.
توسعه برنامههای آموزش و توانمندسازی کارکنان: آموزش درست استفاده از تجهیزات حفاظت فردی و رعایت استانداردهای ایمنی.
تسهیل پیادهسازی نتایج پژوهش در صنعت: مانند بهبود تهویه، کاهش زمان مواجهه و بازنگری دستورالعملهای ایمنی.
حمایت از مطالعات بینرشتهای: همکاری میان دانشگاه، صنعت و نهادهای بهداشت حرفهای برای ایجاد راهکارهای عملی و کاربردی.
به طور کلی، حمایت مسئولین باعث میشود مطالعات علمی به اقدام عملی تبدیل شده و سلامت کارکنان و کیفیت تولید بهبود یابد.
اگر توضیح دیگری در خصوص برنامههای جاری آینده و اهدافتان دارید در خاتمه این گفتگو بفرمایید:
در ادامه این پژوهش، برنامه ما این است که مطالعات مشابه را در کارخانههای بیشتر و صنایع دیگر گسترش دهیم تا میزان مواجهه کارکنان با مواد شیمیایی مختلف به طور جامع بررسی شود و بتوانیم با اسناد و مدارک محکمتر مدیران صنایع را توجیه کنیم. هدف ما ایجاد پایه علمی قوی برای بهبود ایمنی محیط کار، ارتقای سلامت کارکنان و افزایش بهرهوری تولید است.
همچنین قصد داریم عوارض و اثرات آب اکسیژنه را با بررسی پروندههای پزشکی پرسنل مورد ارزیابی قرار دهیم و تاثیر آن بر شاخصهای ریوی، بیماریهای پوستی و سایر اثرات سلامت را مشخص کنیم. این اطلاعات به ما کمک میکند که توصیههای عملی و استانداردهای حفاظتی دقیقتر ارائه دهیم و با همکاری مسئولین و مدیران صنعتی، آنها را به مرحله اجرا برسانیم.
هدف نهایی ما ایجاد محیط کاری سالم و ایمن است که هم سلامت کارکنان را حفظ کند و هم کیفیت و ایمنی محصولات لبنیات را تضمین کند.