نشست خبری معرفی یکی از طرحهای پژوهشی کاربردی در حوزه سلامت شغلی با حضور دکتر سمیه رحیمیمقدم، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی نیشابور و رئیس مرکز تحقیقات سلامت محیط کار، در روز یکشنبه نوزدهم بهمن ماه 1404 با حضور نمایندگان جایگاه های سوخت شهرستان و اصحاب رسانه در معاونت تحقیقات و فناوری برگزار شد. در این نشست، ابعاد مختلف پژوهش انجامشده درباره تأثیر مواجهه شغلی با بخارات بنزین و گازوئیل بر شاخصهای خونی افراد شاغل در مشاغل در معرض تشریح شد و اهمیت پایش سلامت نیروی کار به عنوان یکی از اولویتهای نظام سلامت مورد تأکید قرار گرفت.
در این نشست خبری دکتر رحیمی مقدم ضمن معرفی خود به بیان سوابق علمی، پژوهشی و اجرایی و همچنین تشریح طرح مذکور پرداخت که بخشی از آن را فرارویتان قرار می دهیم.
با تشکر از حضور در این مصاحبه لطفاً خودتان را معرفی کرده و سوابق علمی پژوهشی اجرایی و علمی خود را بیان کنید.
دکتر سمیه رحیمی مقدم دانشیار دانشگاه علوم پزشکی نیشابور هستم. ریس مرکز تحقیقات سلامت محیط کار و ریس دفتر ارتباط با صنعت دانشگاه را بر عهده دارم. بیش از 50 مقاله علمی و پژوهشی و بین الملی داشته ام که در خصوص عوامل زیان آور مختلفی شغلی و بیماریهای شغلی بوده است. بیش از 300 واحد درسی تخصصی در زمینه نمونه برداری از الاینده های محیط کار و کنترل الودگی هوا، بیماریهای شغلی و سم شناسی و تهویه صنعتی تدریس داشته ام.
دلیل اصلی شما برای انتخاب این طرح تحقیقاتی چه بود و چه کسانی در این پژوهش یاری دهنده شما بودند؟
این پژوهش حاصل یک کار تیمی بود و بدون همکاری افراد مختلف امکانپذیر نبود. دلیل اصلی انتخاب این موضوع، اهمیت سلامت افرادی بود که بهصورت روزانه و طولانیمدت در معرض بخارات بنزین و گازوئیل قرار دارند. ترکیبات آروماتیک موجود در سوختها، بهویژه در مواجهه مزمن، میتوانند بر سیستم خونساز اثر بگذارند. با توجه به اینکه تغییر در شاخصهای خونی میتواند یکی از اولین نشانههای آسیب باشد، تصمیم گرفتیم این موضوع را در جمعیت مورد مطالعه خود بررسی کنیم همچنین در منطقه مورد بررسی ما، مطالعات بومی و دادههای اپیدمیولوژیک کافی در این زمینه وجود نداشت، بنابراین احساس شد که انجام یک مطالعه تحلیلی میتواند به تولید شواهد داخلی کمک کند.
پژوهشتان را معرفی کرده و با معرفی ویژگیها و نوآوریهای آن در خصوص موضوعات و محورهای آن شرح دهید:
معرفی پژوهش:
پژوهش ما با هدف بررسی تأثیر مواجهه شغلی با بخارات بنزین و گازوئیل بر شاخصهای خونی انجام شد. با توجه به اینکه کارکنان برخی مشاغل مانند جایگاههای سوخت، رانندگان حرفهای و کارکنان صنایع مرتبط، بهصورت مزمن در معرض ترکیبات فرّار سوخت قرار دارند، بررسی اثرات زیستی این مواجهه از اهمیت ویژهای برخوردار است.
در این مطالعه، ما شاخصهای اصلی خونی شامل شمارش گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید، هموگلوبین، هماتوکرییت و پلاکتها را مورد ارزیابی قرار دادیم تا مشخص شود آیا مواجهه طولانیمدت میتواند تغییرات قابلتوجهی در سیستم خونساز ایجاد کند یا خیر.
ویژگیها و نوآوریها:
مقایسه گروه در معرض و غیر در معرض:
طراحی مقایسهای بین افراد در معرض و گروه شاهد، امکان تحلیل دقیقتر اثر مواجهه را فراهم کرد.
کاربردی بودن نتایج:
نتایج این پژوهش میتواند در برنامههای پایش سلامت شغلی و سیاستگذاریهای پیشگیرانه مورد استفاده قرار گیرد.
محورهای اصلی پژوهش
- سلامت شغلی
- مواجهه با ترکیبات نفتی
- تغییرات هماتولوژیک به عنوان شاخص زیستی اثر
آیا این پژوهش به مرحله اجرا و بهرهبرداری رسیده است؟
نتایج این پژوهش در حال حاضر در قالب توصیههایی برای پایش دورهای شاخصهای خونی در افراد در معرض ارائه شده است. همچنین نتایج به مراکز مرتبط با سلامت شغلی منتقل شده تا در برنامههای معاینات دورهای مورد استفاده قرار گیرد. هدف ما این است که یافتهها صرفاً در سطح مقاله باقی نماند و به بهبود نظام پایش سلامت کمک کند.
این طرح پژوهشی چه گرهی از مشکلات مردم باز خواهد کرد؟
این طرح پژوهشی به یک مسئله مهم اما کمتر دیدهشده در حوزه سلامت شغلی میپردازد. بسیاری از افرادی که در معرض بخارات بنزین و گازوئیل هستند، سالها بدون پایش منظم سلامت کار میکنند و معمولاً زمانی به مراکز درمانی مراجعه میکنند که آسیبها پیشرفته شده است. پژوهش ما نشان میدهد که با انجام آزمایشهای ساده و دورهای خون میتوان تغییرات اولیه را شناسایی کرد و قبل از بروز بیماریهای جدیتر اقدام پیشگیرانه انجام داد. به بیان سادهتر، این تحقیق کمک میکند:
- آسیبهای احتمالی زودتر شناسایی شوند
- از پیشرفت مشکلات جدی جلوگیری شود
- برنامههای معاینه دورهای هدفمندتر طراحی شوند
- هزینههای درمانی در بلندمدت کاهش یابد
انتظار شما از مسئولین و متولیان امور پژوهشی در زمینه حمایت و یا توسعه فعالیتهای مشابه چیست و چه راهکارهایی پیشنهاد میکنید؟
انتظار ما از مسئولین و متولیان حوزه پژوهش و سلامت این است که از تحقیقات کاربردی در حوزه سلامت شغلی حمایت هدفمند و مستمر داشته باشند. پژوهشهایی از این دست، مستقیماً با سلامت نیروی کار و کاهش هزینههای درمانی مرتبط هستند و سرمایهگذاری در این حوزه در واقع سرمایهگذاری برای آینده کشور است. حمایت میتواند در چند محور انجام شود:
- تامین منابع مالی پایدار
- تقویت ارتباط بین پژوهش و اجرا
- حمایت از پایش منظم سلامت افراد در معرض
- ایجاد بانک دادههای سلامت شغلی
اگر بخواهم به طور خلاصه بگویم، انتظار ما این است که پژوهش از مرحله تولید مقاله فراتر برود و به تصمیمسازی و اقدام عملی تبدیل شود. با حمایت هدفمند، میتوانیم از بروز بسیاری از بیماریهای قابل پیشگیری جلوگیری کنیم.
اگر توضیح دیگری در خصوص برنامههای جاری آینده و اهدافتان دارید در خاتمه این گفتگو بفرمایید:
ما این پژوهش را پایان یک مسیر نمیدانیم، بلکه آغاز یک حرکت جدیتر در حوزه پیشگیری از آسیبهای شغلی میدانیم. برنامه ما توسعه مطالعات گستردهتر، همکاری بینبخشی و تلاش برای تبدیل یافتههای علمی به سیاستهای اجرایی است. امیدواریم بتوانیم سهم کوچکی در ارتقای سلامت افرادی داشته باشیم که هر روز در شرایط مواجهه شغلی برای تأمین زندگی خود تلاش میکنند.
علم زمانی ارزشمند است که به بهبود زندگی مردم منجر شود، و ما تلاش میکنیم پژوهشهایمان دقیقاً در همین مسیر حرکت کند